Wprowadzenie

Do Warszawy w sezonie przyjeżdża mnóstwo turystów. Bardzo często jednak mało kto wie od razu, co łączy ze sobą Szkołę Rycerską – Korpus Kadetów oraz na przykład założone w XIX wieku Liceum Warszawskie. Oczywiście nie każdy musi się orientować w takich niuansach, jednak warto poznać historię stolicy, którą można podzielić się z młodymi ludźmi. Odpowiedź bowiem na postawione pytanie dotyczy podstaw rodzącej się w Polsce edukacji, która objęła swoim zakresem na początku młodzież szlachecką, by z czasem rozciągnąć się również na pozostałe grupy społeczne.

Obydwie szkoły miały za swoją siedzibę jeden budynek – Pałac Kazimierzowski – oczywiście w zasadniczo różnym czasie. Warto również dodać, że tak jak historia Rzeczypospolitej była burzliwa, tak samo losy wspomnianego pałacu ważyły się w zależności od zmieniającej się raz po raz opcji politycznej. Ale po kolei. Zacznijmy od początku.

Villa Regia

W miejscu obecnej lokalizacji Pałacu Kazimierzowskiego w 1622 roku siostra króla Zygmunta III – Anna Wazówna kazała wznieść sobie drewniany dwór. Po jej śmierci w 1625 roku pałac przeszedł w ręce samego króla, a następnie jego syna Władysława IV, który w latach 1637-41 kazał wybudować na skraju skarpy wiślanej pałac letni nazwany Villa Regia. Architektem kierującym pracami był Gaetano Trevano. Dlatego też pałac utrzymano w stylu barokowym z charakterystycznymi alkierzowymi wieżami w narożach budowli. Dopełnieniem budowli była też duża loggia od strony Wisły oraz otaczający pałac ogród.

W 1648 roku pałac przeszedł w ręce następcy i brata Władysława IV – Jana Kazimierza – od którego przyjęła się ogólnie znana nazwa pałacu. Nowy właściciel dwukrotnie dokonał przebudowy – pierwszy raz w 1652 i kolejno w 1660. Jego druga interwencja została wymuszona dewastacją pałacu przez Szwedów oraz jego pożarem; Przebudowa pałacu pozwoliła prowadzić królowi bujne życie dworskie. Poza tym dzięki niej w pałacu znalazł swoje miejsce tymczasowy klasztor Wizytek. W tym też miejscu zmarła również królowa Maria Ludwika Gonzaga.

Czasy Saskie.

W latach 1678-1724 posiadłość znajdowała się w rękach rodu Sobieskich – króla Jana III oraz jego syna Jakuba. Po tym okresie została zakupiona przez nowo wybranego monarchę Augusta II Sasa. Zamierzone prace budowlane nie doszły do skutku. Ograniczono się jedynie do wybudowania przed pałacem koszar wojskowych oraz do przebicia nowej drogi dojazdowej do Krakowskiego Przedmieścia zakończonej okazałą bramą (stara prowadziła od strony Kościoła Wizytek).

Kolejna przebudowa została dokonana dopiero w latach 1735-64 kiedy pałac był w rękach książąt Sułkowskich. Nadali oni swojej rezydencji wspaniały magnacki charakter. Pracami kierowało trzech znanych architektów: Jan Zygmunt Deybl, Jan Joachim Daniel Jauch oraz oraz Karol Fryderyk Pöppelman.

Szkoła Rycerska

W 1764 roku pałac nabył Stanisław August Poniatowski i po adaptacji Dominika Merliniego przeznaczył go na wspomniany już we wstępie tego artykułu Korpus Kadetów. Była to bardzo elitarna szkoła-jej pierwszym długoletnim komendantem został brat cioteczny króla książę Adam Kazimierz Czartoryski natomiast wychowankami takie znane postaci jak Tadeusz Kościuszko, Julian Ursyn Niemcewicz czy Józef Sowiński. Uznanie zasług Tadeusza Kościuszki znalazło swoje odzwierciedlenie w umieszczonej w budynku w 1917 roku tablicy pamiątkowej oraz współcześnie jego popiersiem w korytarzu prowadzącym do reprezentacyjnych pomieszczeń Uniwersytetu.

III rozbiór Polski

Po III rozbiorze w gmachu ulokowano Liceum Warszawskie powołane przez władze pruskie; Po pożarze w 1814 roku, w latach 1815-24 dokonano gruntownej przebudowy całego kompleksu pod kierunkiem Hilarego Szpilowskiego, Christiana Piotra Aignera i Michała Kado. Pałac uzyskał nową klasycystyczną szatę z monumentalnym portykiem Wacława Ritschla z rzeźbami Pawła Malińskiego, który warto dokładniej opisać. Przedstawia on Apollina wśród muz. A dokładniej Apollo „siedzi na tronie z lirą w ręku w otoczeniu Uranii lub Astronomii z globem i Poezji ze zwojem”. Kompozycji dopełniają skrzydlaty amorek, maska teatralna i wąż.

Wnętrza dostosowano do powołanego w 1816 roku Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Swojego czasu znalazła tutaj również miejsce kierowana przez Samuela Bogumiła Linde Biblioteka Uniwersytecka a po upadku Powstania Listopadowego Gimnazjum Realne oraz później Szkoła Główna oraz Cesarski Uniwersytet Warszawski.

XX wiek

Kiedy w 1915 roku Rosjanie opuścili Warszawę otwarto Uniwersytet Warszawski istniejący do dzisiaj. W 1939 roku Pałac Kazimierzowski mieścił szpital polowy – natomiast w czasie Powstania Warszawskiego w 1944 roku został spalony. Po wojnie odbudowy dokonano w latach 1945-54 według projektu Piotra Biegańskiego. Fasada główna otrzymała formę klasycystyczną a pozostałe zbliżoną do stanu z drugiej połowy XVIII wieku. Jeśli chodzi o pomieszczenia reprezentacyjne – uzyskały one bogatą neobarokową oprawę – szczególnie sala Złota i Sala Senatu.

Podsumowanie

Można by się zastanawiać na ile tradycja, historia interesuje współczesną młodzież. Czy wartości mogą porwać, zmotywować ją do działania? Czy w dobie Internetu hasła takie jak „Bóg Honor i Ojczyzna” mają rację bytu??? Jestem przekonany, że tak. A Uniwersytet z jego główną siedzibą w Pałacu Kazimierzowskim pełni szczególną rolę w tym dziele. Niech edukacja uniwersytecka i życie znanych Polaków pociągnie młodych do pracy nad sobą – tak jak to było w Korpusie Kadetów. Może wtedy doczekamy się nowych bohaterów…